Диаграммалар. Дененің бірқалыпты түзу сызықты қозғалыстағы жылдамдығы. Жылдамдықты өлшеу бірліктері. Қозғалысқа арналған есептер

Берілген диаграмма Киев пен Украинаның облыс орталықтары арасындағы қашықтықты көрсетеді.
Қалалардың атауларын тиісті жолақтарға таңда.
Сонда сен Іринка не салғанын көресің.

Тиісті белгілерді таңда – сонда балалардың шанамен сырғанап жатқанын көресің.

Берілген диаграмма Киев пен Львов арасындағы қашықтықты әртүрлі көлік түрлері қанша уақытта жүріп өтетінін көрсетеді.
Бағандар мен тиісті шартты белгілерді таңда.

Есепті қарастырайық. Автомобиль 140 километр қашықтықты 2 сағатта жүріп өтті, әр сағат сайын бірдей километр жүрді.
Автомобиль 1 сағатта неше километр жүрді?
Есептің қысқаша шартын кесте түрінде құрамыз.
Белгілісі: 2 сағатта автомобиль 140 километр жүрді.
Бізге 1 сағатта автомобиль қанша қашықтық жүретінін білу керек.
Есептің сызбасын құрамыз.
Сызбада автомобиль жүрген қашықтықты кесіндімен белгілейміз.
Кесіндіні екі уақыт бөлігіне шартты түрде бөлеміз.
Біз білеміз: автомобиль жолда 2 сағат болды және әр сағатта бірдей қашықтық жүрді.
1 сағатта автомобиль жүрген қашықтықты табу үшін, жалпы қашықтық – 140 километрді қозғалыс уақытына – 2 сағатқа бөлу керек.
70 километр болады.
Жауабын жазамыз.
Егер әр сағатта автомобиль 70 километр жүрсе, онда ол 70 километр сағатына жылдамдықпен қозғалады дейді.
Бұл осылай жазылады.
Сызбада жылдамдықты автомобиль қозғалысының бағытын көрсететін жебемен белгілейміз.
Есте сақта!
Жылдамдық – бұл қозғалысты сипаттайтын және қозғалатын дене уақыт бірлігінде (сағат, минут, секунд) қандай қашықтық (жол) жүретінін көрсететін шама.
Біз шығарған есеп бойынша, 70 километр сағатына – бұл жылдамдық.
2 сағат – уақыт.
140 километр – қашықтық.
Қозғалатын дене – автомобиль.
Демек, қозғалыстағы дененің жылдамдығын табу үшін, жүрген жолды (қашықтықты) қозғалыс уақытына бөлу керек.
Назар аудар.
Шамалар: қашықтық (жол), жылдамдық, уақыт – латын алфавитінің кіші әріптерімен белгіленеді – s, v, t.
Дененің жылдамдығы, уақыты және жүрген жолы арасындағы байланыс бірқалыпты түзу сызықты қозғалыста формулалармен өрнектеледі.
Қозғалыс жылдамдығын табу формуласын жаттап ал:
v = s : t

Есептің шартын оқы және кестені толтыр.

Кестедегі мәліметтер бойынша жануарлардың қандай жылдамдықпен жүгіре алатынын тап.
Тиісті сандарды таңда.

Жылдамдықты өлшеу бірліктерінің қысқартылған белгілерін қара.
Есте сақта!
Қозғалыс жылдамдығын километр сағатына,
километр минутқа,
километр секундқа,
метр сағатына,
метр минутқа,
метр секундқа,
дециметр минутқа,
дециметр секундқа,
сантиметр сағатына,
сантиметр минутқа,
миллиметр минутқа,
миллиметр секундқа және т.б. өлшеуге болады.
Қозғалыс жылдамдығын өлшеу үшін әр көлікте арнайы құрал – спидометр бар.

Есептің шартын оқы және кестені толтыр.

Есепті қарастырайық.
Велосипедші жолда 2 сағат болды, қозғалыс жылдамдығы 13 километр сағатына.
Ол қандай қашықтық жүрді?
Есептің мәліметтерін кестеге енгіземіз.
Велосипедшінің қозғалыс жылдамдығы – 13 километр сағатына.
Қозғалыс уақыты – 2 сағат.
Қашықтық – белгісіз.
Егер 1 сағатта велосипедші 13 километр жүрсе, онда 2 сағатта ол 2 есе көп қашықтық жүрді.
13-ті 2-ге көбейтеміз,
26 километр болады – бұл велосипедші 2 сағатта жүрген қашықтық.
Жауабын жазамыз.
Демек, жүрген жолды (қашықтықты) табу үшін, дененің қозғалыс жылдамдығын қозғалыс уақытына көбейту керек.
Осы байланысты көрсететін формуланы жаттап ал:
s = v · t

Есептің шартын оқы және кестені толтыр.

Сурет пен шарт бойынша AB кесіндісінің ұзындығын тап.
Құрама атаулы сандарды жай сандарға айналдыр және есептеуді орында.

Ойлан. Жер Күнді өзінің орбитасымен минутына 1800 километр жылдамдықпен айналады.
Жердің жылдамдығы басқа өлшеу бірліктерінде қандай?
Дұрыс жауаптарды таңда.